Postępowania restrukturyzacyjne mają na celu uniknięcie bankructwa przedsiębiorstwa, co wiąże się z wchodzeniem w kwestie wyważenia interesów przedsiębiorstwa przeżywającego problemy finansowe i jego wierzycieli. Ustawodawca regulując tę kwestię zaprojektował odpowiednie ramy proceduralne, przewidział istnienie procedury wyłaniania specjalistów, którzy mają zajmować się restrukturyzacjami (doradców restrukturyzacyjnych) oraz nałożył obowiązek sporządzenia odpowiednich dokumentów. Dokumenty te mają umożliwić przeprowadzenie postępowania restrukturyzacyjnego, uniknięcie ogłoszenia bankructwa Przedsiębiorstwa, przy równoczesnym zabezpieczeniu interesów wierzycieli. Specyfika postępowań restrukturyzacyjnych jest taka, że kwestie prawne przenikają się z kwestiami ekonomicznymi, co wymusza udział w przeprowadzanych postępowaniach restrukturyzacyjnych obok prawników również specjalistów od kwestii ekonomiczno-finansowych. W niniejszym tekście zajmiemy się dokumentami, które pośrednio lub bezpośrednio odnoszą się do sytuacji finansowej przedsiębiorstw, a ich sporządzenie wymaga udziału specjalistów głównie z zakresu finansów i ekonomii: testu zaspokojenia, testu prywatnego wierzyciela, planu restrukturyzacyjnego i propozycji układowych.
Z punktu widzenia optymalnego przebiegu prac opracowanie dokumentów należałoby zacząć od sporządzania planu restrukturyzacyjnego. Można powiedzieć, że plan restrukturyzacyjny jest swego rodzaju biznesplanem sporządzanym w okolicznościach planowanych działań restrukturyzacyjnych. Prawo restrukturyzacyjne w art. 10 wymaga zawarcia w planie restrukturyzacyjnym kilkunastu określonych punktów: m.in. opisu przedsiębiorstwa dłużnika wraz z sytuacją o stanie rynku na którym działa, analizy przyczyn trudnej sytuacji ekonomicznej dłużnika czy prezentacji przyszłej strategii przedsiębiorstwa wraz z opisem i harmonogramem środków do realizacji tej strategii. Z punktu widzenia różnych zależności w postępowaniach restrukturyzacyjnych za najistotniejszy punkt należy uznać sporządzenie projektu zysków i strat na kolejne pięć lat, ponieważ powinien pokazywać on jakie możliwości dokonywania płatności będzie miało przedsiębiorstwo w przyszłości. Sporządzenie takiej prognozy pozwala sprawdzić jakiej wielkości zdolności do obsługi spłat będzie miało przedsiębiorstwo.
Drugim ważnym dokumentem jest ujęty w ramach art. 10a prawa restrukturyzacyjnego test zaspokojenia, którego instytucja na tle całego prawa restrukturyzacyjnego funkcjonuje dopiero od sierpnia 2025 r. i została wprowadzona do polskiego porządku prawnego w ramach implementacji unijnej Dyrektywy 2019/1023 (tzw. „dyrektywy restrukturyzacyjnej”). Z kolei sama idea sposobu sporządzania testu nie jest nowa, ponieważ wywodzi się z testu prywatnego wierzyciela. Instytucja testu prywatnego wierzyciela uregulowana została w art. 140 prawa restrukturyzacyjnego i sprowadza się do próby odtworzenia zachowania prywatnego wierzyciela stojącego przed możliwością poparcia bądź sprzeciwienia się propozycjom układowym przedstawionym w ramach postępowania restrukturyzacyjnego w alternatywie do potencjalnej upadłości. Test prywatnego wierzyciela sporządza się dla uczestniczących w restrukturyzacjach wierzycieli publicznych w celu oceny w jaki sposób zagłosowałby w takiej sytuacji racjonalnie działający podmiot prywatny. Na test prywatnego wierzyciela składa się opracowanie szeregu pomniejszych zagadnień finansowo – ekonomicznych: wycena majątku w ewentualnym postępowaniu upadłościowym, analiza zabezpieczeń ustanowionych na majątku, koszty postępowania upadłościowego, analiza wierzytelności pod kątem kategorii wg prawa upadłościowego, a także symulacja zaspokojenia wierzycieli publicznoprawnych w ramach upadłości oraz w ramach realizacji układu. Z racji dostarczania w ramach testu prywatnego wierzyciela informacji istotnie ułatwiających podjęcie decyzji co do poparcia lub sprzeciwienia się układowi testy te z czasem w części przypadków były sporządzane w rozszerzony sposób pozwalający na dostarczenie tych informacji dla wszystkich wierzycieli, a nie wyłącznie wierzycieli publicznoprawnych. Zostało to po pewnym czasie usankcjonowane prawnie poprzez odpowiednie zmianie w prawie restrukturyzacyjnym. Przejawia się to chociażby w tym, że wymagania co do zawartości testu zaspokojenia w dużej mierze są zbieżne z testem prywatnego wierzyciela: wycena majątku w ewentualnym postępowaniu upadłościowym, analiza zabezpieczeń ustanowionych na tym majątku, koszty postępowania upadłościowego, analiza wierzytelności pod kątem kategorii wg prawa upadłościowego, a także symulacja zaspokojenia wierzycieli publicznoprawnych w ramach upadłości oraz w ramach realizacji układu w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Z praktycznego punktu widzenia obliczenia do testu zaspokojenia oraz testu prywatnego wierzyciela najlepiej robić w ramach jednych obliczeń, ale z myślą o konieczności wykorzystania ich wyników do obu tych dokumentów. Ostatecznie są to dwa oddzielne dokumenty. Istotną kwestią odróżniającą test zaspokojenia od testu prywatnego wierzyciela jest wycena wartości przedsiębiorstwa dłużnika przy założeniu realizacji planu restrukturyzacyjnego i kontynuacji działalności gospodarczej. W zależności od okoliczności wycena taka może być mniej lub bardziej rozbudowana, a nawet może być odrębnym samodzielnym opracowaniem dołączonym jako załącznik do testu zaspokojenia. Z racji, że wycena ma uwzględniać plan restrukturyzacyjny może zostać sporządzona po planie restrukturyzacyjnym.
Wracając do kwestii testów i sporządzanych w ich ramach obliczeń można wyróżnić trzy części: obliczenia na potrzeby symulacji zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym, obliczenia na potrzeby symulacji zaspokojenia wg propozycji układowych oraz porównanie obu tych wariantów. Jest to ważne rozróżnienie z punktu widzenia przebiegu sporządzania opracowań i ograniczeń czasowych, które najczęściej są z tym związane.
Podsumowując sporządzanie opracowań warto zacząć od sporządzenia planu restrukturyzacyjnego, po nim lub równolegle można sporządzać część obliczeniową dotyczącą symulacji zaspokojenia w upadłości w ramach obliczeń do testu zaspokojenia i testu prywatnego wierzyciela. Jest to istotne z punktu widzenia propozycji układowych czyli dokumentu w którym przedstawione są propozycje restrukturyzacji wierzytelności, które to wierzyciele będą mogli poprzeć lub się im sprzeciwić w ramach głosowania. Kwestie związane z propozycjami układowymi ujęte są w art. od 155 do 163 prawa restrukturyzacyjnego. Przedstawiona powyżej kolejność oraz upowszechnienie testu zaspokojenia pozwala uporządkować kwestię propozycji układowych i realnie je powiązać z sytuacją finansową przedsiębiorstwa przeżywającego trudności. Wyniki symulacji wariantu upadłości z obliczeń na potrzeby testów pozwalają wskazać jaki minimalny poziom zaspokojenia należy zaproponować wierzycielom, żeby restrukturyzacja nie była dla nich mniej korzystna niż upadłość, a z drugiej strony prognozy z planu restrukturyzacyjnego powinny wskazywać jakie maksymalne zdolności do wygenerowania płatności będzie miało przedsiębiorstwo. Po wypracowaniu w gronie zainteresowanych kształtu propozycji układowych możliwe jest dokończenie obliczeń do testów zaspokojenia i prywatnego wierzyciela w zakresie symulacji zaspokojenia w restrukturyzacji oraz porównania poziomu zaspokojenia pomiędzy restrukturyzacją i upadłością. Wycenę przedsiębiorstwa dłużnika przy założeniu realizacji planu restrukturyzacyjnego i kontynuacji działalności gospodarczej można realizować po sporządzeniu planu restrukturyzacyjnego.
Podsumowując, poza tym, że same poszczególne opracowania sporządzane w postępowaniach restrukturyzacyjnych mają swoje wymagania to istnieją jeszcze zależności pomiędzy nimi, które należy uwzględnić, tak żeby były one spójne. Powinno to ułatwić przebieg działań naprawczych, pozwolić na przygotowanie możliwych do obsługi przez restrukturyzowane przedsiębiorstwo, a jednocześnie jak najbardziej korzystnych propozycji układowych dla wierzycieli, a co za tym idzie – zmaksymalizować szanse przyjęcia układu przez wierzycieli i uchronić przedsiębiorstwo przed ogłoszeniem jego upadłości.
Łukasz Łupiński
